کرمانشاه؛ از محرومیت تا پیشتازی در علم و فناوری

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها: اکنون که چهل و هفتمین بهار آزادی و استقلال ایران اسلامی فرا رسیده است، نهال نوپای انقلاب سال ۵۷ به درخت تنومندی بدل گشته که ریشه در خاک باور مردم و شاخ و برگ در آسمان خودکفایی دارد. مرور کارنامه ۴۷ ساله نظام مقدس جمهوری اسلامی، نه صرفاً یک بازخوانی تاریخی، بلکه روایتی از اراده‌ای پولادین برای عبور از محرومیت‌ها و رسیدن به قله‌های پیشرفت است؛ روایتی که استان پهناور و استراتژیک کرمانشاه، یکی از درخشان‌ترین فصل‌های آن را رقم زده است.

استان کرمانشاه، این «سینه ستبر ایران اسلامی» و «چهره زیبای ایران»، با جمعیتی قریب به ۲ میلیون نفر و وسعتی بالغ بر ۲۵ هزار کیلومتر مربع، به عنوان هفدهمین استان کشور، نگینی در غرب ایران است. کلانشهر کرمانشاه نیز به عنوان نهمین شهر پرجمعیت ایران، امروز بیش از هر زمان دیگری نقش محوری خود را به عنوان مرکزیت غرب کشور ایفا می‌کند. موقعیت ژئوپلیتیک این دیار، همسایگی با استان‌های کردستان، لرستان، ایلام و همدان و از همه مهم‌تر، داشتن طولانی‌ترین مرز مشترک با کشور عراق (هم با دولت مرکزی و هم با اقلیم کردستان)، کرمانشاه را به شاهراهی حیاتی و دروازه‌ای برای عتبات عالیات، کربلا و بغداد مبدل کرده است.

یکی از شاخص‌ترین نمادهای توجه نظام اسلامی به گسترش عدالت و توزیع متوازن امکانات در این ۴۷ سال، تغییرات بنیادین در تقسیمات کشوری این استان است. در حالی که تا سال ۱۳۵۷، کرمانشاه تنها شامل ۵ شهرستان بود، امروز با نگاه توسعه‌محور انقلاب، این تعداد به ۱۴ شهرستان افزایش یافته است. این گسترش ساختاری تنها یک تغییر روی کاغذ نبوده، بلکه بستری برای شکستن تمرکزگرایی، سرعت‌بخشی به خدمات‌رسانی، ارتقای زیرساخت‌های عمرانی و جاری شدن خون توسعه در رگ‌های دورافتاده‌ترین نقاط استان بوده است.

امروز و در طلیعه چهل و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، خبرگزاری مهر استان کرمانشاه بر خود فرض می‌داند تا در راستای «جهاد تبیین» و مقابله با سیاه‌نمایی‌های دشمنان، تصویر واقعی و بدون رتوشِ خدمات نظام را به نمایش بگذارد. کرمانشاه که روزگاری درگیر جنگ مستقیم و محرومیت‌های تاریخی بود، اکنون در سایه امنیت و حمایت انقلاب، به قطب‌های مهم تولید و کشاورزی بدل شده است.

در سلسله گزارش‌های پیش‌رو در ایام‌الله دهه مبارک فجر، خبرگزاری مهر قصد دارد با نگاهی آماری و تحلیلی، گوشه‌ای از دستاوردهای عظیم انقلاب اسلامی در استان کرمانشاه، به‌ویژه جهش‌های خیره‌کننده در حوزه «انرژی» را بررسی و تبیین نماید تا گواهی باشد بر کارآمدی نظامی که خادمی مردم را بزرگترین افتخار خود می‌داند.

روایت چهار دهه تحول دانشگاهی و پژوهشی کرمانشاه پس از انقلاب اسلامی

پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، فراتر از تغییرات سیاسی و حاکمیتی، نقطه عطفی بنیادین در نگرش به مقوله «توسعه» و «توزیع منابع» در ایران بود. در این میان، استان کرمانشاه به عنوان یکی از استراتژیک‌ترین مناطق غرب کشور، در کانون توجه سیاست‌گذاران برای محرومیت‌زدایی و ایجاد توازن منطقه‌ای قرار گرفت. بررسی روند تحولات چهار دهه اخیر نشان می‌دهد که کرمانشاه از یک استان با زیرساخت‌های محدود آموزشی، به سمت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های اصلی تولید علم و فناوری در منطقه حرکت کرده است. این گزارش تلاشی است برای واکاوی این مسیر پرفراز و نشیب و تبیین دستاوردهایی که حاصل دهه‌ها تلاش مستمر و هماهنگ در لایه‌های مختلف مدیریتی و اجتماعی استان بوده است.

در دهه‌های پس از انقلاب، نخستین و مشهودترین تغییر، رشد کمی و کیفی دانشگاه‌های استان بوده است. دانشگاه‌های کرمانشاه که زمانی تنها به آموزش‌های پایه محدود بودند، امروز با گسترش رشته‌های تخصصی و تحصیلات تکمیلی، توانسته‌اند جایگاه خود را به عنوان مراجع علمی معتبر تثبیت کنند. این گسترش تنها به افزایش ساختمان‌ها و صندلی‌های دانشگاهی محدود نمانده، بلکه با تمرکز بر کیفیت علمی، اساتید و دانشجویان این خطه را به بازیگران اصلی در عرصه‌های ملی و بین‌المللی تبدیل کرده است. امروز دانشگاه‌های کرمانشاه نه تنها در حوزه‌های فنی و مهندسی و علوم پزشکی پیشرو هستند، بلکه در علوم انسانی و اجتماعی نیز به ترویج آگاهی و پرورش نسلی پرداخته‌اند که برای ایفای نقش مؤثر در پیچیدگی‌های جامعه مدرن آماده‌اند.

یکی از ارکان اصلی این پیشرفت، تغییر نگاه از «آموزش‌محوری» به «پژوهش‌محوری» بوده است. اهتمام ویژه به تأسیس و تقویت نهادهای پژوهشی و مراکز تحقیقاتی مستقل و دانشگاهی، موجب شده است تا جریان علم در کرمانشاه تنها به کلاس‌های درس محدود نماند. این مراکز با تمرکز بر نیازهای بومی و ملی، کیفیت تحقیق و نوآوری را ارتقا داده و زیرساخت‌های لازم برای جهش‌های فناورانه را فراهم کرده‌اند.

از سوی دیگر، نمی‌توان از تأثیر متقابل تحولات فرهنگی و اجتماعی بر رشد علمی استان چشم‌پوشی کرد. بهبود شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی، به‌ویژه در سال‌های اخیر، بستری امن و پویا برای فعالیت‌های علمی فراهم آورده است. امنیت روانی و اجتماعی، پیش‌شرط شکوفایی استعدادهاست و کرمانشاه با عبور از بحران‌های مختلف، اکنون در مسیری قرار دارد که توسعه فرهنگی و توسعه علمی آن مکمل یکدیگرند.

شاید بتوان گفت درخشان‌ترین برگ از کارنامه علمی استان پس از انقلاب، تحقق «عدالت آموزشی» است. توجه ویژه به رفع موانع دسترسی به علم، چهره دانشگاه‌ها را دگرگون کرده است. امروز، زنان به عنوان نیمی از پیکره جامعه، سهمی برابر و گاه بیشتر در کرسی‌های دانشگاهی دارند و جوانان مناطق روستایی و کم‌برخوردار که پیش از این از چرخه نخبگانی حذف می‌شدند، اکنون با دسترسی به آموزش عالی، به موتور محرک توسعه استان تبدیل شده‌اند.

با توجه به این تحولات، می‌توان استدلال کرد که رشد علمی و دانشگاهی کرمانشاه پس از انقلاب اسلامی، یک رخداد تصادفی نبوده، بلکه نمایانگر یک استراتژی توسعه‌محور است که هدف آن تلفیق پیشرفت علمی با عدالت اجتماعی است. این گزارش در ادامه، با استناد به آمار و مستندات، جزئیات این دستاوردها را در بخش‌های مختلف زیرساختی، پژوهشی و فناوری تشریح خواهد کرد تا تصویری روشن از جایگاه امروز کرمانشاه در سپهر علمی ایران ارائه دهد.

دانشگاه رازی کرمانشاه در میان ده دانشگاه برتر کشور

استان کرمانشاه در دهه‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی مسیر پویایی را در عرصه‌های آموزش عالی، پژوهش و فناوری طی کرده و اکنون دانشگاه‌ها و مراکز علمی این استان به‌ویژه دانشگاه رازی، نقشی تعیین‌کننده در رشد علمی منطقه دارند. توسعه زیرساخت‌های آموزشی، افزایش ظرفیت پذیرش و گسترش مراکز تحقیقاتی، زمینه‌ساز جهشی پایدار در تولید علم و نوآوری در این استان شده است.

در کنار تحول ساختاری، دانشگاه‌های کرمانشاه در دو دهه اخیر به‌واسطه پیوند مؤثر علم و جامعه توانسته‌اند محیطی فرهنگی و اجتماعی برای تربیت دانشجویان Nخلاق و مسئله‌محور فراهم کنند. این حرکت علمی طی سال‌های اخیر با توجه ویژه به عدالت آموزشی، حمایت از زنان و جوانان در مناطق روستایی و ارتقای فرصت‌های پژوهشی برای نخبگان بومی تقویت شده است.

ارتقای جایگاه دانشگاه رازی در رتبه‌بندی ملی

در تازه‌ترین نتایج نظام رتبه‌بندی ملی مؤسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری (ISC) دانشگاه رازی کرمانشاه برای نخستین‌بار توانسته است در میان ده دانشگاه جامع برتر کشور جای گیرد. این دانشگاه در شاخص آموزش رتبه ۱۲، در پژوهش ۹، در فناوری و نوآوری ۸، در مرجعیت و دیپلماسی علمی و فناوری ۹، در شاخص فرهنگی، اجتماعی و دانشجویی ۱۸ و در شاخص مدیریت و بهره‌وری ۸ را کسب کرده است. این رشد متوازن نشان‌دهنده عزم مدیران دانشگاه در ارتقای علمی و مدیریتی مجموعه است.

حضور پررنگ پژوهشگران کرمانشاهی در میان نخبگان جهانی

بر اساس داده‌های علمی بین‌المللی، هفت عضو هیأت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه شامل دکتر مجتبی شمسی‌پور، دکتر شاپور حیدرخانی، دکتر یاسر شهبازی، دکتر مسعود رحیمی، دکتر سیروس زین‌الدینی، دکتر اشکان نبوی و دکتر امید امیری در فهرست پژوهشگران یک درصد برتر جهان در سال ۲۰۲۵ قرار گرفته‌اند. همچنین ۲۴ پژوهشگر دیگر این دانشگاه در لیست دو درصد برتر جهانی حضور دارند. در حوزه علوم انسانی نیز تعدادی از استادان دانشگاه رازی وارد فهرست‌های استنادی برتر شده‌اند که این امر گواه توزیع متوازن رشد علمی میان رشته‌های مختلف است.

در بخش بین‌المللی نیز دستاوردهای دانشگاه رازی چشمگیر بوده است. مطابق نتایج تازه نظام رتبه‌بندی QS آسیایی، دانشگاه رازی توانسته در بازه رتبه‌ای ۴۹۱ تا ۵۰۰ دانشگاه آسیایی و در میان دانشگاه‌های کشورهای آسیای جنوبی رتبه ۱۳۶ را کسب کند. در میان ۳۲ دانشگاه ایرانی حاضر در این ارزیابی، دانشگاه رازی در بین تمامی دانشگاه‌ها رتبه ۱۹ و در میان دانشگاه‌های جامع کشور رتبه ۱۰ را به دست آورده است.

در این نظام، شاخص‌هایی چون شهرت علمی، میزان همکاری بین‌المللی، استناد به مقالات، نسبت اعضای هیأت علمی به دانشجو و فرصت‌های مطالعاتی دانشجویان مورد سنجش قرار گرفته‌اند.

مجموعه این دستاوردها بیانگر آن است که توسعه علمی کرمانشاه حاصل یک راهبرد پیگیر و مستمر برای ارتقای آموزش عالی و پژوهش بوده است. امروز دانشگاه رازی علاوه بر نقش محوری در غرب کشور، در سطح ملی و منطقه‌ای نیز به یکی از مراکز اثرگذار علم و فناوری تبدیل شده و عملاً نقشه علمی ایران را در ناحیه غربی کشور غنا بخشیده است.

دانشگاه رازی سبزترین دانشگاه ایران شد

بر اساس نتایج رسمی منتشرشده در نظام بین‌المللی رتبه‌بندی GreenMetric 2025، دانشگاه رازی کرمانشاه موفق شد با ثبت عملکردی قابل‌توجه در شاخص‌های توسعه پایدار، عنوان سبزترین دانشگاه ایران را از آن خود کند و در رتبه ۱۴۷ جهان قرار گیرد؛ جایگاهی که نشان‌دهنده ارتقای معنادار این دانشگاه در عرصه مسئولیت‌پذیری محیط‌زیستی در سطح ملی و بین‌المللی است.

این موفقیت در حالی به‌دست آمده است که رتبه‌بندی گرین‌متریک یکی از معتبرترین نظام‌های ارزیابی دانشگاه‌ها در حوزه محیط‌زیست و پایداری به‌شمار می‌رود و عملکرد مؤسسات آموزش عالی را نه‌تنها بر اساس آموزش و پژوهش، بلکه بر مبنای میزان تعهد عملی آن‌ها به حفاظت از محیط‌زیست مورد سنجش قرار می‌دهد. ارتقای جایگاه دانشگاه رازی در این نظام، بیانگر حرکت هدفمند این دانشگاه در مسیر تحقق مفهوم «دانشگاه سبز» است.

ارزیابی دانشگاه‌ها بر پایه ۶ شاخص کلیدی پایداری

نظام رتبه‌بندی گرین‌متریک دانشگاه‌ها را بر اساس ۶ شاخص اصلی شامل «محیط کالبدی و زیرساخت‌ها»، «مصرف انرژی و تغییرات اقلیمی»، «مدیریت پسماند»، «منابع آب»، «حمل‌ونقل پایدار» و «آموزش و پژوهش در حوزه محیط‌زیست» ارزیابی می‌کند. دانشگاه رازی با برنامه‌ریزی منسجم و اجرای سیاست‌های زیست‌محیطی در هر یک از این شاخص‌ها، توانسته است جایگاه برتر خود را در میان دانشگاه‌های کشور تثبیت کند.

هم‌افزایی دانشگاهیان؛ عامل اصلی موفقیت در مسیر دانشگاه سبز

ارتقای رتبه دانشگاه رازی در گرین‌متریک، نتیجه همکاری و مشارکت گسترده مدیران، اعضای هیأت علمی، کارکنان و دانشجویان این دانشگاه در اجرای برنامه‌های توسعه پایدار بوده است. این هم‌افزایی منجر به نهادینه‌شدن رویکردهای زیست‌محیطی در فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و اجرایی دانشگاه شده و نقش دانشگاه رازی را به‌عنوان پیشگام مدیریت سبز در کشور برجسته کرده است.

در همین راستا، این دستاورد ملی، جایگاه دانشگاه رازی را به‌عنوان الگویی موفق در حوزه مسئولیت‌پذیری محیط‌زیستی تقویت کرده و نقش آن را در ارتقای شاخص‌های محیط‌زیست در سطوح منطقه‌ای و جهانی پررنگ‌تر ساخته است؛ جایگاهی که می‌تواند زمینه‌ساز توسعه همکاری‌های علمی و بین‌المللی در حوزه محیط‌زیست و پایداری باشد.

دانشگاه رازی اعلام کرده است که این مسیر با جدیت ادامه خواهد یافت و برنامه‌های گسترده‌تری در حوزه حفاظت از محیط‌زیست، مصرف بهینه منابع، کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و تقویت پژوهش‌های سبز در دستور کار این دانشگاه قرار دارد. این رویکرد، بخشی از راهبرد کلان دانشگاه برای هم‌سویی آموزش عالی با الزامات توسعه پایدار است.

۷ عضو هیئت علمی دانشگاه رازی پراستناد شدند